Kwa miaka mingi, tohara ilikuwa jukumu la wazee waliokuwa na mamlaka ya kuamua wakati, mahali na jinsi wavulana walivyopaswa kutahiriwa. Lakini sasa makanisa yamechukua nafasi hiyo, yakigeuza utamaduni uliorithishwa kutoka kizazi hadi kizazi kuwa shughuli inayohusisha malipo ya maelfu ya shilingi. Miezi ya Novemba na Desemba, familia katika maeneo ya Bonde la Ufa na Mlima Kenya humiminika katika makanisa kuwaandikisha wana wao katika kambi za tohara zinazochanganya matibabu, mafundisho ya Kikristo na mafunzo ya maisha.
Wazazi hulipa kati ya Sh10,000 na Sh50,000 kutegemea kanisa, eneo na muda wa kambi. Kwa hivyo, tohara imegeuka kuwa biashara ya msimu inayozalisha mamilioni ya shilingi kila mwaka. Mlezi wa kitaifa wa Baraza la Wazee wa Kikuyu, Kiama Kia Ma, Kung’u Muigai, anasema wazee wamepokonywa jukumu lao muhimu katika jamii. “Watu hawaliiti biashara, wanaliita huduma ya kanisa,” anasema, akiongeza kuwa shughuli hiyo sasa ina thamani ya mamilioni ya pesa kila mwaka.
Kwa mujibu wa Joseph Kaguthi, mratibu wa wazee na viongozi wa dini katika Baraza la Pamoja la Wazee wa Mlima Kenya, tohara ilikuwa chini ya usimamizi wa wazee. Wao ndio walioamua nani angefanya tohara, lini na wapi, huku wavulana wakifundishwa majukumu yao katika jamii na kujiunga na rika lililowaongoza maisha yao yote. Familia zililipa kwa kutoa mbuzi, pombe ya kienyeji na heshima kwa wazee.
Hata hivyo, kuanzia miaka ya 1920 hadi 1950, wamishenari wa Kanisa la Scotland (PCEA) na Kanisa Katoliki walipinga tohara iliyofanywa misituni, wakihimiza matumizi ya hospitali. “Hospitali zilijengwa na madaktari wakachukua nafasi ya ngariba wa kitamaduni. Wazee walikuwa na maarifa lakini hawakuwa na hospitali. Kanisa lilikuwa nayo,” anasema Kaguthi.
Mhubiri Charity Kagina wa Murang’a anasema wazazi walikuwa wameanza kushindwa kutambua wazee wa kweli na matapeli. Anasema makanisa yalitoa usalama kupitia walinzi, sajili i na utaratibu wa kufuatilia watoto. Kwa wazazi, hata hivyo, gharama imekuwa mzigo. James Rono wa Eldoret anasema alilipa Sh17,000 kwa mwanawe kuhudhuria kambi ya wiki moja katika kanisa Katoliki.
Askofu Joseph Kagunda wa ACK Mlima Kenya Magharibi, ambaye alikuwa miongoni mwa waanzilishi wa tohara zinazoendeshwa na makanisa, anakiri kuwa ada imeongezeka tangu alipokuwa akitoa huduma hiyo kwa takriban Sh10,000. Anasema awali wavulana hawakupata ushauri wa kutosha, lakini sasa wanapewa mafunzo kuhusu uwajibikaji na maisha ya utu uzima.
Hata hivyo, baadhi ya viongozi wa dini wanapinga makanisa kutumia shughuli hiyo kupata faida. Askofu Wilson Kurui wa Jesus Love Ministries, Eldoret, anasema huduma hiyo inapaswa kuwa njia ya kanisa kusaidia jamii badala ya kuwa chanzo cha mapato. Wazee wanasema makanisa yanapunguza nafasi yao katika utamaduni, na usalama wa wavulana unabaki kuwa suala muhimu.
Key points
- Makanisa yamechukua nafasi ya wazee katika tohara ya wavulana Kenya.
- Tohara imegeuka kuwa biashara ya msimu inayozalisha mamilioni ya shilingi kila mwaka.
- Wazee wanasema makanisa yanapunguza nafasi yao katika utamaduni.
Reporting sources
- Makanisa yageuza tohara ya wavulana kuwa biashara nono · taifaleo.nation.co.ke