Abanyarwanda bashimangira ubumwe n'ubudaheranwa bw'abakomerekejwe n'amateka yijimye y'u Rwanda. Ibi byagarutsweho ku wa Kabiri tariki ya 6 Ukwakira 2026, ubwo hatangizwaga ibiganiro bizamara ukwezi bigamije guteza imbere Ubumwe n'Ubudaheranwa, bikazabera mu bice bitandukanye by'Igihugu. Ibyo biganiro byagaragaje ubuhamya bw'abantu banyuze mu bihe bitandukanye by'amateka y'u Rwanda.
Muri ubwo buhamya, Ambasaderi Mutsindashyaka Théoneste yavuze ko yahereye ku ishuri akibonera ivangura rishingiye ku moko, ubwo yari akiri umwana. Yibuka ko mu 1973, ubwo yigaga mu mashuri abanza, umwarimu yinjiye mu ishuri agasaba abanyeshuri gutandukana hashingiwe ku bwoko. Ati: "… Abahutu muhaguruke! Arongera asaba Abatutsi guhaguruka. Njyewe sinahaguruka. Araza ankubita inkonji mu mutwe ati: 'Inzoka, mwabaye mute?'".
Mutsindashyaka avuga ko icyo gihe yari akiri muto ku buryo atashoboraga gusobanukirwa neza n'icyo ivangura ryari rishingiyeho. Yageze mu rugo abaza sekuru ati: "Umuntu aba inzoka gute?" Ubu buhamya, nk'uko yabigaragaje, bugaragaza uburyo imyumvire y'ivangura yashoboraga gutangirira mu buzima bwa buri munsi, ikagera no mu mashuri, mu nzego z'imirimo no mu yandi mashami y'ubuzima bw'Igihugu.
Nyuma y'uko Igihugu kibohowe, Abanyarwanda bahisemo kudakomeza guheranwa n'amateka mabi, ahubwo bagashyira imbaraga mu kubaka Igihugu gishingiye ku bumwe. Mu buhamya bwatanzwe na Maj Gen (Demob) Nsanzubukire Félicien, wahoze abarizwa mu mutwe wa FDLR, yavuze ko politiki y'ivangura n'amacakubiri ikiri mu murongo w'uwo mutwe.
Minisitiri w'Ubumwe bw'Abanyarwanda n'Inshingano Mboneragihugu, Dr. Bizimana Jean Damascène yasabye abitabiriye ibiganiro kudasiga ubutumwa bw'ubumwe aho bwatangiwe, ahubwo bakabugeza mu miryango, aho bakorera, mu madini no mu yindi miryango nyarwanda. Ati: "Isomo dukwiye gukura muri ibi biganiro ni uko dukwiye kuba abambasaderi b'Ubumwe n'Ubudaheranwa, tujyane ibi biganiro aho dutuye, dukorera, tujyane ibi biganiro tubigeze mu bindi byiciro".
Amakuru yatangajwe muri ibi biganiro agaragaza ko igipimo cy'Ubumwe bw'Abanyarwanda cyazamutse mu myaka ishize, kuko isuzuma ryo mu 2025 ryagaragaje ko icyo gipimo cyageze kuri 95,3%, kivuye kuri 82,3% mu myaka 15 yari ishize. Nubwo imibare igaragaza intambwe imaze guterwa, ubuhamya bw'abitabiriye ibiganiro bugaragaza ko urugendo rwo gukomeza kubaka ubumwe rudasaba kwirara.
Ku bantu banyuze mu bihe by'ivangura, ihohoterwa n'amacakubiri, ubumwe si ijambo riri mu nyandiko za politiki gusa ahubwo ni inzira isaba kwibuka amateka, kwemera amakosa, kubabarira, guhindura imyumvire no gushyira imbere inyungu z'Igihugu.
Key points
- Abanyarwanda bagizweho ingaruka n'ivangura n'amacakubiri byaranze u Rwanda.
- Ubumwe bw'Abanyarwanda cyazamutse mu myaka ishize.
- Ibiganiro byatangijwe kuri uyu wa Kabiri bigamije gukomeza ubumwe n'ubudaheranwa.
